सुर्खेत । नेपालको संविधान जारी भएको दिनको स्मरण गर्दै आज असोज ३ गते देशभर संविधान दिवस तथा राष्ट्रिय दिवस मनाइँदैछ। यही अवसरमा जेनजी अभियन्ता प्रकाश खड्काले सम्पूर्ण नेपालीमा संविधान दिवसको शुभकामना व्यक्त गर्दै संविधानको मर्म र भावनालाई व्यवहारमै कार्यान्वयन गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

नेपालको संविधान २०७२ साल असोज ३ गते जारी भएको हो। संविधानले नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्थाका रूपमा संस्थागत गर्दै नागरिकका मौलिक हक, समानता, सामाजिक न्याय, समावेशिता, स्वतन्त्रता, आवधिक निर्वाचन, प्रेस स्वतन्त्रता तथा कानूनी शासनका आधारहरू सुनिश्चित गरेको छ। संविधानले राज्यको मूल संरचना संघ, प्रदेश र स्थानीय तह गरी तीन तहको हुने व्यवस्था गरेको छ।संविधान केवल राज्य सञ्चालन गर्ने दस्तावेज मात्र नभई नेपाली जनताको अधिकार, स्वतन्त्रता, समानता र सामाजिक न्यायको आधार भएको खड्काको भनाइ छ।

उनले भनेका छन्, “हामी विभिन्न जाति, धर्म, भाषा, लिङ्ग, क्षेत्र र समुदायबाट आएका छौँ। हाम्रो पहिचान फरक हुन सक्छ, तर हाम्रो साझा घर नेपाल हो र हाम्रो साझा संवैधानिक आधार नेपालको संविधान हो।”

‘संविधानको मर्म व्यवहारमा देखिनुपर्छ’

खड्काले संविधान दिवसलाई केवल औपचारिक कार्यक्रम र शुभकामना आदानप्रदानमा सीमित नगरी संविधानले सुनिश्चित गरेका अधिकार र मूल्य–मान्यतालाई व्यवहारमा उतार्ने दिनका रूपमा लिनुपर्ने बताएका छन्।

उनका अनुसार संविधानले नागरिकलाई अधिकार मात्र दिएको छैन, राज्य र नागरिक दुवैलाई जिम्मेवारी पनि दिएको छ। संविधान र कानूनको सम्मान गर्ने, अरूको अधिकारको सम्मान गर्ने, सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण गर्ने, सामाजिक सद्भाव कायम राख्ने तथा लोकतान्त्रिक प्रक्रियामा जिम्मेवार सहभागिता जनाउने संस्कार विकास गर्नु नागरिकको महत्वपूर्ण दायित्व हो। “संविधानले दिएको अधिकार माग्नु जति महत्वपूर्ण छ, संविधानले निर्धारण गरेको कर्तव्य पूरा गर्नु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ,” खड्काले भनेका छन्।

संविधान दिवसमा महत्वपूर्ण दिन सम्झँदै

आज संविधान दिवसको अवसरमा २०८२ साल भदौ २३ गतेदेखि सुरु भएको युवा पुस्ताको आन्दोलनले उठाएका प्रश्न र त्यसले युवापुस्तामा संविधान तथा लोकतान्त्रिक व्यवस्थाप्रतिको चासोलाई पनि सम्झिनुपर्ने खड्काको भनाइ छ।

“आज संविधान दिवसको दिन त्यो महत्वपूर्ण दिन सम्झिन चाहन्छु, जसले युवा पुस्तालाई पनि संविधानको महत्व बुझायो। संविधान केवल किताबमा लेखिएको दस्तावेज होइन, यसले हाम्रो अधिकार, स्वतन्त्रता, समानता र भविष्यसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्छ भन्ने कुरा नयाँ पुस्ताले अझ नजिकबाट बुझ्ने अवसर पायो,” खड्काले भनेका छन्।

उनका अनुसार २०८२ भदौ २३ गतेदेखि देशमा देखिएको युवा असन्तुष्टिको प्रमुख विषय सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, जवाफदेहिता र राज्य सञ्चालनमा नयाँ पुस्ताको सहभागितासँग जोडिएको थियो। काठमाडौँबाट सुरु भएको आन्दोलन देशका विभिन्न भागमा फैलिँदा कर्णाली प्रदेशको राजधानी सुर्खेतमा पनि युवाहरूको सहभागितामा आन्दोलन भएको र त्यसको नेतृत्व आफूले गरेको खड्काको दाबी छ।

खड्काका अनुसार उक्त आन्दोलन केवल सरकार परिवर्तन वा सत्ता पक्ष र विपक्षबीचको संघर्षमा सीमित थिएन। भ्रष्टाचारमुक्त शासन, सुशासन, जवाफदेहिता र राज्यका निकायमा युवा पुस्ताको अर्थपूर्ण प्रतिनिधित्वको माग पनि आन्दोलनसँग जोडिएको थियो।

उनले संविधान दिवसलाई विगत सम्झिने दिन मात्र नभई संविधानले सुनिश्चित गरेका अधिकार र मूल्य-मान्यतालाई व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्ने दिनका रूपमा लिनुपर्ने बताएका छन्।

“हामी विभिन्न जाति, धर्म, भाषा, लिङ्ग, क्षेत्र र समुदायबाट आएका छौँ। हाम्रो पहिचान फरक हुन सक्छ, हाम्रो विचार फरक हुन सक्छ, तर हाम्रो साझा घर नेपाल हो। हामी सबैको साझा संवैधानिक आधार नेपालको संविधान हो,” खड्काले भनेका छन्।

बालेन्द्र शाह नेतृत्वको सरकारप्रति अपेक्षा

खड्काले जेनजी आन्दोलनपछि बनेको वर्तमान सरकारमाथि नयाँ पुस्ताको अपेक्षा पूरा गर्ने ठूलो जिम्मेवारी रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार सरकारको पहिलो प्राथमिकता संविधानको पूर्ण पालना, विधिको शासन, सुशासन, पारदर्शिता र नागरिकका मौलिक अधिकारको संरक्षण हुनुपर्छ।

“सरकारमा युवा नेतृत्व आउनु आफैँमा पर्याप्त होइन। युवा पुस्ताले उठाएका प्रश्नको सम्बोधन शासन प्रणाली र कार्यशैलीमा देखिनुपर्छ। संविधानको पूर्ण पालना गर्दै राज्यका सबै निकायलाई जवाफदेही बनाउने जिम्मेवारी वर्तमान सरकारको हो,” खड्काले भनेका छन्।

संविधान सबै नेपालीको साझा दस्तावेज

नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक मुलुक भएकाले विविधताबीचको एकता संविधानको महत्वपूर्ण आधार भएको खड्काले बताएका छन्।संविधानको प्रस्तावनाले नेपाली जनताको सार्वभौम अधिकार, सामाजिक न्याय, समानता, समावेशिता र लोकतान्त्रिक मूल्य-मान्यतालाई केन्द्रमा राखेको छ।

“हामी फरक-फरक जाति, धर्म, भाषा, लिङ्ग, क्षेत्र र समुदायका हुन सक्छौँ। हाम्रो राजनीतिक विचार पनि फरक हुन सक्छ। तर हामी सबै नेपाली हौँ। हाम्रो साझा घर नेपाल हो र हामीले साझा रूपमा स्वीकार गरेको मूल कानूनी आधार नेपालको संविधान हो,” खड्काले भनेका छन्।

उनले संविधानलाई राजनीतिक दल वा कुनै एक समूहको मात्र दस्तावेजका रूपमा नहेरी सम्पूर्ण नेपालीको साझा अधिकार र जिम्मेवारीसँग जोडिएको दस्तावेजका रूपमा बुझ्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।

संविधान दिवसको शुभकामना

संविधान दिवसको अवसरमा खड्काले देश तथा विदेशमा रहेका सम्पूर्ण नेपाली नागरिकमा सुख, शान्ति, समृद्धि, सुशासन र राष्ट्रिय एकताको शुभकामना व्यक्त गरेका छन्।उनले संविधानका उपलब्धिको संरक्षण गर्दै आवश्यक सुधारका लागि लोकतान्त्रिक र संवैधानिक बाटोबाट अघि बढ्नुपर्ने बताएका छन्। “संविधान दिवस केवल एउटा ऐतिहासिक दिनको सम्झना गर्ने अवसर मात्र होइन, संविधानले परिकल्पना गरेको न्यायपूर्ण, समान, समावेशी र सुशासित नेपाल निर्माण गर्ने हाम्रो प्रतिबद्धता दोहोर्‍याउने दिन पनि हो। सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा संविधान दिवसको हार्दिक शुभकामना,” खड्काले भनेका छन्।